Eisenhoven

De familie Eisen behoort tot de oudste families die zich in het begin van de 13e eeuw in Schoonebeek hebben gevestigd. Er stonden op enig moment drie familieboerderijen naast elkaar in het Middendorp, de zogenaamde ‘drie Eisen hoven’. Het eerste Eisen-erve is de dubbele boerderij Middendorp 17-19, het tweede Eisen-erve dat bekend staat als Mulders-erve Middendorp 15, en het derde Eisen-erve Middendorp 13. Volgens het pastorieregister van 1597 betaalde de drie erven van Eysen Johan, Luicken Moller en Eysen Hynderick samen een schepel roggepacht en een schepel haverpacht op Mid winter, en in mei twee Groninger mudden roggepacht. De familie Eisen was naast drie boerderijen ook in het bezit van drie booën, die al genoemd werden in het grondschattingsregister van 1654 als drie maal ‘Een Boe in de Twist ƒ 2.000-0-0’, eigendom van Jonge Jan Eijsen, Luitjen Eijzen Mulder en Eijze Lucas.

De oudst bekende bewoner van het eerste Eisen-erve aan Middendorp 17-19 is Olde Johan Eijssen, die in 1553 werd geboren. Zijn kleinzoon Jonge Jan Eijzen werd in 1654 genoemd als eigenaar van de Eijze Lucas boo. Hij voerde in 1646 samen met Hindrick Klaassen een rechtszaak tegen Hindrik Taten en Harmen Schulten om de door de laatste twee gebouwde twee booën in de Schoonebeeker marke weer af te laten breken. Door deze twee extra booën kwamen er immers 40 runderen bij, die op de markegronden graasde. Daar waren Eisen en Klaassen, die hun booën dichtbij die van Taten (later de familie Hinnen genoemd) en Scholten hadden staan, niet zo blij mee. Overigens verloren ze de strijd en bleven de Hinnen- en Scholtenboo staan. Het Eisen-erve bleef generaties lang in het bezit van de familie Eisen en werd door hen bewoond en bewerkt. Toen eigenaar Johannes Albertus Eisen in 1926 overleed, viel het eigendom van de Eisen-hof toe aan zijn zoon Jan Eisen. Hij kon het boerenbedrijf echter niet bolwerken en in oktober 1935 werd hij failliet verklaard. Het onroerend goed werd na in ieder geval 400 jaar in familiehanden te zijn geweest openbaar verkocht en werd eigendom van de familie Holties, die het verhuurde en later verkocht.

De tweede Eisenhof of het Mulders-erve aan Middendorp 15 kreeg de naam Mulders omdat het eigenaar was van een rosmolen. Door deze familienaam konden ze worden onderscheiden van de andere twee Eisen-families. De oudst bekend voorvader was Luicken Moller of Mullers Luken die omstreeks 1565 werd geboren. In diverse Schoonebeeker families vererfde de eigendom van de boerderij via een oudste erfdochter. Maar in de familie Mulders ging het erve over van vader op zoon, evenals de bijbehorende Muldersboo. De laatste Mulders die het erve bewerkte was de vrijgezel Lubbert Mulders, geboren in 1770. Omstreeks 1827 besloot hij het boerenbedrijf te beëindigen en verkocht hij publiekelijk het vee, de meubelen, boerenmaterialen en gereedschappen. Hij ging zelf aan de overkant van de weg wonen op Middendorp 10, het Hiltermans-erve. De Muldersboo hield hij voorlopig nog aan en werd waarschijnlijk verhuurd. Deze verkocht hij in 1836 aan een viertal arbeiders uit Nieuw-Schoonebeek: Jan Harm Lambers, Jan Hendrik Temmen, Jan Jurgen Borgman en Jan Hendrik Arends. Nadat Lubbert Mulders in 1851 overleed werd Jan Stokman de nieuwe eigenaar van het Mulders-erve. Het bleef bijna 150 jaar in handen van de nakomelingen van Stokman.

Aan Middendorp 13 staat het derde Eisen-erve, dat in 1597 werd bewoond door Hynderick Eysen. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Jonge Jan Eysen, waarna deze Eisenhof generaties lang van vader op zoon vererfde. De laatste Hindrik Eisen overleed in 1704 en zijn weduwe hertrouwde met Geert Willems, die de naam Eisen aannam. Daarna ging het eigendom weer over van vader op zoon. In 1826 overleed de laatste nakomeling, Hindrik Eisen en zijn weduwe Frederica Eisen-Wilms kocht in maart 1838 de helft van de Jan Uningeboo, waarvan de andere helft aan Lubbert Hanneken toebehoorde. In 1838 verkocht de weduwe Eisen de Eijze Lucasboo aan Jan Berend Kemper en Geert Harm Rakers uit Nieuw-Schoonebeek. Het nageslacht van de laatste Hindrik Eisen bleef hier tot 2001 wonen, waarna het erve werd verkocht aan een veearts.