De lijnen van de mens

Hier wordt zichtbaar hoe sterk mensen het veenlandschap hebben gestuurd. Rechte paden, greppels en verschillen in hoogte lijken misschien gewone onderdelen van het bos. Toch zijn het sporen van ontwatering en gebruik.

Veen was vroeger waardevol. Gedroogde turven brandden in kachels en ovens. Om bij het veen te komen, moest het gebied eerst droger worden. Daarom werden sloten en greppels gegraven. Het water liep weg en de veenbodem zakte in. Zodra veen uitdroogt, komt er lucht bij. Plantenresten die eeuwenlang bewaard bleven, beginnen dan alsnog te verteren. Daardoor verdwijnt een deel van de bodem letterlijk.

Kijk langs het pad naar kleine hoogteverschillen. Soms lijkt de bosbodem plotseling af te breken of zie je een donkere wand met wortels, varens en mos. Zulke randen laten zien hoe dik het veenpakket ooit was of waar delen zijn afgegraven en andere delen bleven liggen. Ze worden ook wel veenranden of veenkliffen genoemd.

Vandaag zorgen juist deze verschillen voor afwisseling. Droge richels liggen naast natte laagtes. Op de hogere stukken groeien bomen en varens. In de lagere delen blijven plassen langer staan. Daar voelen mossen, paddenstoelen, insecten en amfibieën zich thuis.

Probeer je voor te stellen hoe zwaar het werk hier vroeger was. Machines waren er aanvankelijk nauwelijks. Turf werd met de hand gestoken, opgestapeld en gedroogd. Elke rechte lijn in het landschap staat daarmee voor menselijk doorzettingsvermogen, maar ook voor een grote verandering van de natuur.

Fun fact: veen bewaart niet alleen plantenresten. Onder de juiste natte omstandigheden kunnen zelfs stuifmeelkorrels duizenden jaren intact blijven. Onderzoekers lezen daarin welke planten vroeger in de omgeving groeiden. De bodem onder je voeten is dus tegelijk brandstof, spons en geschiedenisboek.

Grote delen van het veen in Zuidoost-Drenthe zijn door ontginning verdwenen. In het Oosterbos bleven delen van het veenpakket behouden.