Gestichtsroute Veenhuizen

35 minuten (2,2 km)
Beheerd door: De Kop van Drenthe

1815. Nadat Napoleon de Slag bij Waterloo heeft verloren heerst er, vooral in de steden, grote armoede in Nederland. Generaal Johannes van den Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid op om arme mensen ‘te verplegen tot een beter bestaan’ en om hen een beroep te leren zodat zij kunnen voorzien in hun eigen onderhoud.
Er worden zeven Koloniën van Weldadigheid opgericht: vijf in de Noordelijke Nederlanden (Frederiksoord, Willemsoord, Wilhelminaoord, Ommerschans en Veenhuizen) en twee in de Zuidelijke Nederlanden (Wortel en Merksplas). Landlopers, arme gezinnen, bedelaars en ook weeskinderen worden er zowel vrijwillig als gedwongen opgenomen.

Veenhuizen is de zesde kolonie en wordt in 1823 opgericht. Er worden drie gestichten gebouwd waar het personeel en de verpleegden (zoals de armen en wezen worden genoemd) wonen en werken. In 1859 gaat de Maatschappij van Weldadigheid failliet en neemt de Staat der Nederlanden Veenhuizen over.

Va…

1815. Nadat Napoleon de Slag bij Waterloo heeft verloren heerst er, vooral in de steden, grote armoede in Nederland. Generaal Johannes van den Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid op om arme mensen ‘te verplegen tot een beter bestaan’ en om hen een beroep te leren zodat zij kunnen voorzien in hun eigen onderhoud.
Er worden zeven Koloniën van Weldadigheid opgericht: vijf in de Noordelijke Nederlanden (Frederiksoord, Willemsoord, Wilhelminaoord, Ommerschans en Veenhuizen) en twee in de Zuidelijke Nederlanden (Wortel en Merksplas). Landlopers, arme gezinnen, bedelaars en ook weeskinderen worden er zowel vrijwillig als gedwongen opgenomen.

Veenhuizen is de zesde kolonie en wordt in 1823 opgericht. Er worden drie gestichten gebouwd waar het personeel en de verpleegden (zoals de armen en wezen worden genoemd) wonen en werken. In 1859 gaat de Maatschappij van Weldadigheid failliet en neemt de Staat der Nederlanden Veenhuizen over.

Vanaf 1875 gaat het beheer van Veenhuizen naar Justitie en wordt Veenhuizen omgevormd tot een gevangenisdorp. Net als de kolonie Veenhuizen is ook het gevangenisdorp zelfvoorzienend. Justitie verplicht haar personeel in het dorp te wonen. Andere mensen zijn niet welkom, tenzij ze een goede reden hebben voor een bezoek aan Veenhuizen.

De architecten Johan Frederik Metzelaar (tot 1883) en daarna zijn zoon Willem Cornelis ontwerpen de gebouwen voor een compleet dorp met respect voor de bestaande landschapsstructuur. Door het gebruik van maar zeven woningtypes ontstaat een grote eenheid, wat het dorp een unieke uitstraling geeft. In dezelfde stijl worden o.a. het hospitaal, de elektriciteitscentrale, scholen, kerken en het slachthuis gebouwd.

De woningen weerspiegelen de hiërarchie binnen Justitie: de locatie, de vorm, de grootte en de tuinaanleg zijn indicaties van de sociale status en de rang.
Op een aantal woningen staan opvoedkundige teksten of teksten die verwijzen naar de functie van de bewoners. Sommige woningblokken hebben op de zijgevel een letter- of cijferaanduiding.

Jarenlang blijft Veenhuizen een gevangenisdorp waar buitenstaanders niet welkom zijn. Een dorp met eigen regels, een strikte hiërarchie, een uitzonderlijke architectuur en een bijzondere landschappelijke inrichting. Omstreeks 1985 wordt Veenhuizen vrij toegankelijk en trekt Justitie zich langzaam maar zeker terug uit het sociale leven van Veenhuizen met als gevolg dat veel gebouwen leeg komen te staan en de gevangenissen rondom van hekken worden voorzien.

Dankzij de inspanningen van verschillende partijen en overheden heeft Veenhuizen, in juli 2021, de UNESCO Werelderfgoed status gekregen.

Startpunt

Veenhuizen Boeit
Oude Gracht 40
9341 AB Veenhuizen

Het is mogelijk bij het startpunt te parkeren. 

Deze route kan het gehele jaar gewandeld worden. Wel voert de wandelroute deels over onverharde paden. Wij raden je dan ook aan goede, waterdichte, schoenen te dragen.

De route wordt gemarkeerd door blauwe paaltjes.

Dit ga je zien

Startpunt: Oude Gracht 40
9341 AB Veenhuizen

Tourist Info Veenhuizen

Oude Gracht 40
9341 AB VEENHUIZEN
Tourist Info Veenhuizen

Leprozenhuis 'het Heuveltje'

Veenhuizen
Leprozenhuis 'het Heuveltje'

IJskoepel

Veenhuizen
IJskoepel

De Tuinen van Weldadigheid

Hospitaallaan 48
9341 AH Veenhuizen
De Tuinen van Weldadigheid
Eindpunt: Oude Gracht 40
9341 AB Veenhuizen

Kenmerken

  • Toelichting seizoen: De route is door het gehele jaar goed te wandelen. Wel voert de wandelroute deels over onverharde paden. Wij raden je dan ook aan goede, waterdichte, schoenen te dragen.
  • Toelichting startpunt: Veenhuizen Boeit
    Oude Gracht 40
    9341 AB Veenhuizen

    Het is mogelijk om bij het startpunt te parkeren.
  • Naam beheerder: Veenhuizen Boeit
    Oude Gracht 40
    9341 AB Veenhuizen
  • Gemarkeerd: Ja
  • Toelichting markering: De route wordt gemarkeerd door blauwe paaltjes.
  • Route kenmerken: Geschikt voor Nordic Walking
  • Honden aan de lijnJa
  • Nordic walkingJa

Blijf op de hoogte

Ontvang maandelijks de leukste tips en inspiratie uit de Oerprovincie van Nederland.

Schrijf je in!