Fensterbierscheiben

In het bovenlicht van de toegangsdeur van het Eisenhof aan Middendorp 13 zijn drie zogenaamde Fensterbierscheiben aangebracht. Ze zijn geschonken door het echtpaar Roelof Hekman en Hillegien Hovinge en door de vrijgezellen Pieter Hekman en Hindrik Eissen ter gelegenheid van het huwelijk op 2 juni 1776 van Roelof Hekman en Hillegien Hovinge, die na hun huwelijk naar Zuidbarge verhuisden. Eén van de ruitjes is van het bruidspaar zelf en de andere twee van de vrijgezellen Pieter Hekman (een broer van Roelof) en Hindrik Eisen. De ruitjes zullen zijn meegenomen naar de boerderij in Zuidbarge en daar in een raam zijn aangebracht.

Roelof Hekman was bij zijn huwelijk weduwnaar van Hillegien Maags, maar in mei 1777 overleed zijn tweede vrouw, Hillegien Hovinge. In mei 1784 huwde weduwnaar Roelof Hekman voor de derde keer en nu met Jantien Rabberts van Zuidbarge. Mogelijk wilde de nieuwe bruid niet dagelijks herinnerd worden aan haar voorgangster en werden de Fensterbierscheiben verwijderd en gingen ze terug naar de familie Eisen in Schoonebeek. Ze bevinden zich dus in het Eisenhof in het Middendorp, maar horen eigenlijk thuis in Zuidbarge.

Naast gift tijdens een huwelijk, werden de Fensterbierscheiben ook geschonken bij het richten van een boerderij. Als er een nieuwe boerderij moest worden gebouwd werden gedurende twee winters zo‘n zestig eiken gekapt, die in de zomer daarna met de hulp van naobers tot gebinten, stijlen, planken en latten werden gezaagd. Als dit gereed was, werd de hele boerschap bijeen geroepen om te ‘richten‘. Op de vier hoeken van de te bouwen boerderij werden de hoofdstijlen omhoog gezet, meestal gefundeerd op veldkeien en nauwkeurig op hun plaats gezet. Als de tussenstijlen en de gebinten waren geplaatst, stond het geraamte van de boerderij stevig gegrondvest en goed gelijnd gereed en kon de bouw beginnen. Als dankbetuiging voor de gratis verrichte werkzaamheden werd de hele boerschap uitgenodigd op het richtersmaal, waarbij de meer welgestelde boeren richtersglazen aanboden, die later ter verfraaiing en ter herinnering in de ramen werden aangebracht. Deze zogenaamde richtersglazen werden in de zeventiende en achttiende eeuw gemaakt in Bentheim, waar ze ‘Fensterbierscheiben’ werden genoemd. Fensterbierscheiben zijn een gebruik in Noordduitsland. Een kleine glasschijf werd voorzien van de naam van de gever en meestal van kleurige beschilderingen en/of spreuken voorzien. Ze werd gegeven bij een huwelijk of de inwijding van een woning van buren of vrienden. Het naar aanleiding van het plaatsen van de Fensterbierscheiben gehouden feest werd Fensterköst of Fensterbeer genoemd, omdat de schenkers drank, meestal bier, kregen geserveerd.

Pieter Heckmans. vrijgesel
O God gij Hemel Koning, ziet
neder in dees woning, met een
onferment Oog, laet vee en mens
hier groejen, en Godvrugt stedes
bloejen. U loven Hemelhoog 1776

Roelif Heckman, Hillegien
Horinge sijn huijsvrouwe
O God gij Hemel Koning geeft
dog geluck in deese woning,
met enen Goddelijken Zin leijt ons
met haer ten Hemel in 1776

Hindrik Eijsen vrijgeselle
int bloejen der daagen,
onwillig tot klaagen,
was ik toen dit glas,
door mij gegeven was. 1776